طریقه بهتر تولید تخم بذری گندم

مقدمه:

      تخم نقطه آغاز زراعت و یکی از عواید مهم زراعتی است که اساس عمده توسعه جامعه نباتی است، تخم مواد اولیه ضروری برای ادامه حیات زنده جان ها است بالاخره تخم دارای خصوصیات و مفیدیت های دیگری نیز است بناً باید بدانیم که تعریف علمی تخم چیست؟ اصطلاح تخم بذری در بوتانی وزراعت فرق می کند در بوتانی تخم و یا Seed عبارت از تخمچه ویا Ovule پخته شده ، القاح شده و انکشاف یافته می باشد.ولی در زراعت هر عضوی از نبات که بتواند بعد از بذر،تولیدجوانه نموده و به نبات مشابه مبدل شود تخم یا بذر گفته می شود.پس بنابر این تعریف تخم می تواند،ریشه،ساقه،برگ،رایزوم،کارم سولن،پیاز،تیوبر وغیره باشد.

       تخم های بذری سنگ بنای زراعت را تشکیل میدهد بدون پروسس بدست اوردن تخم مطلوب بذری طبق نورم واستندرد بین اللملی امکان پذیر نیست وپروسس عبارت از تهیه واماده نمودن تخم برای عرضه به مارکیت ها وتوزیع به دهاقین جهت کشت میباشد.. برای تولید و تهیه تخم ها دو راه وجود دارد، نخست داشتن معلومات کافی در مورد تخمهای که نسلگیری می گردند و ورایتی های اصلاح شده، این تخمهای اصلاح شده از نگاه ارثی ظرفیت حاصلدهی بلند و مقاوم به امراض و آفات بوده از کیفیت عالی نیز برخوردارباشند.
ثانیاً خواص فزیکی یا ظاهری تخمهاهمشکل  باشد، مثلاً از نگاه سائز یا جسامت ، خالص بودن و قدرت جوانه زدن مطلوب باشد. در نتیجه بدست آمدن حاصل بیشتربا کیفیت عالی ارزش کار انجام شده را بالا برده ومی توان با عاید دیگرمحصولات رقابت کند.

اهداف تولید تخم بذری

هدف از تولید تخم های اصلاح شده بذری و نسل گیری نباتات، به میان آوردن نباتاتیست که ازهرلحاظ نسبت به والدین آن و به انواع که زیر کشت دهاقین قرار دارد برتری به خصوص را دارا باشد، که بهترین طرق بدست آوردن چنین نباتات درمراحل اول بریدنگ  بااستفاده اختلافات جنیتکی که بصورت طبیعی درنباتات تحت اصلاح موجود است ازطریق انتخاب کتلوی (Mass Selection ) که نظربه نباتات وتولید مثل آن فرق میکند صورت میگیرد. به تأمین ازین اشکال انتخاب میتوان به هرمحل مربوط بااستفاده ازنباتات محلی آن تخم اصلاح شده که دارای خواص زود رس، قد متوازن، حاصل نسبتاً بیشتر وحتی مقاوم درمقابل بعضی ازامراض حشرات (به شرط آنکه امراض وحشرات دروقت پروگرام تحقیق درساحه موجودباشد )مقاوم درکم آبی وغیره به میان آورده ونیازدهاقین رامرفوع ساخت.البته وظیفه یک بریدر درهمین جا خاتمه نیافته زیرانمیتوان همه خواص مورد پسندرا به صورت کل دریک ویا انواع یک نبات جستوجوکرد.ممکن نوع نبات که درمحله تحت بذراست دارای چندین خواص خوب بوده ولی درمقابل مرض ویا حشره که دران محل پیدامیشود مقاومت نداشته سرانجام حاصل پائین آمده ودهاقین متضرر میگردد. پس چه باید کرد؟

درهمین جاست که محقق به پروگرام دورگه ساختن رو آورده، ورایتی راکه درقدم اول محلی بوده ودرمقابل مرض مربوط مقاومت دارد جمع آوری نموده که ازین منابع درپروگرام دورگه ساختن جهت انتقال خواص، مقاومت درمقابل مرض مربوط به نوع ستندرد استفاده علمی مینماید.

اهميت تخم اصلاح شده بذري

     تخم خوب و با كيفيت يكي از عوامل عمده در بلند بردن حاصلات زراعتي مي باشد.تخم بي كيفيت باوصف كه دهقان دركشت آن زحمات زياد انجام ميدهد بازهم نتيجه خوب بدست نخواهد آورد.اگردهقان تخم اصلاح شده را از يك منبع مطمن وتصديق شده مانند تصدي هاي تخم اصلاح شده وسازمان غذايي وزارت زراعت ملل متحد بدست بياورند آن را می توان براي 2-3 سال آينده طور خالص نگهداري و كشت نمايد.اگریک دهقان مقدار 25kg گندم اصلاح شده را در يك جريب زمين كشت نمايد بطوراوسط  700kg في جريب حاصل بدست خواهد آورد.دهقان مذکور ازدو جریب زمین خود مقدار 200 سیر(1400 kg) تخم تولید خواهد کرد که برای کشت 56 جریب زمین کفایت خواهد کرد.دهقان می تواند تخم اضافه از ضروت خود را به قیمت بلند بالای دهاقین دیگر بفروش برساند و عاید خوب بدست بیاورد.

    گندم بطور عموم از نگاه خواص نموئی به سه دسته تقسیم میگردد:

1-    گندم های زمستانی

2-    گندم های نیمه زمستانی

3-    گندم های بهاری

      گندم های زمستانی باید در خزان بذر گردند تا یک وقت به درجه سرد هوا رو برو شده وجوانه زدن را تحریک کنند.گندم زمستانی اگر در بهار کشت گردد خوشه را تولید نمیکند ولی گندم نیمه زمستانی می تواند درخزان و گندم بهاری قسمیکه از نام آن معلوم میگردد باید در بهار کشت گردد.گندم های مطلق زمستانی فعلاً در دسترس نیست.گندم های نیمه زمستانی بدو دسته تقسیم گردیده که یکی آن در مقابل سردی مقاومت زیاد دارد مانند: پامیر94 ،گل 96 و صلح 2002.دوم آن که در مقابل سردی زمستان مقاومت کمتر دارند عبارت اند از:باختر92 ،روشن 96 ،آمو99 ،هرات 99 و گندم PBW.

گندم های که در مناطق للمی افغانستان توافق خوب دارند عبارت اند از:دایمه 96، غوری 96،للمی 1 ،للمی 2 و للمی 3 میباشد.گندم للمی می تواند در شرایط آبی کشت شود ولی حاصلات آن به اندازه گندم آبی نخواهد بود.

انتخاب زمین

     مزرعه که در آن تولید تخم بذری گندم صورت می گیرد باید از نباتات رقابت کننده،ورایتی های مختلف گندم که قبلاً ممکن است که در آنجا کشت شده باشد پاک شود،مزرعه زهکشی شده وعاری از گیاهان هرزه باشد،(pH) خاک بهتر است خنثی باشد،همین گونه تناوب زراعتی درمزرعه رعایت شده باشد زیرا تناوب زراعتی در تقلیل امراض نقش بس عمده دارد.

جدا سازی مزرعه یا Isolation : گندم ازجمله نباتات خود القاح بوده ولی گاهی اوقات دیگر القاحی طبیعی نیز در آن واقع می شود که احتمال آن% 1-4 بوده می تواند ،کافی خواهد بود تا مزرعه تولید تخم بوسیلۀ یک راه رو یا خط به عرض 3m از سایر مزارع جدا ساخته شود.این ساحه را می توان بدون کشت  گذاشت ویا کدام محصول دیگری را به استثنای گندم کشت نمود،هرگاه در حوالی مزرعه احتمال وقوع مرض سیاه قاق وجود داشته باشد فاصله 180m بین مزارع تولید تخم بذری گندم و مزارع آلوده در نظر گرفته شود.

عملیات اگرو تخنیکی

 آماده ساختن زمین: زمین باید قبل از کشت آبیاری گردد و بعد از رسیدن به وتر به  عمق  8-18 سانتی متر قلبه گردد، قلبه عمیق فواید ذیل را دارد.

الف : ذخیرۀ رطوبت را بالا می برد.

ب : خاک را هوا دار میسازد.

ج  : نایتریت ها وفاسفیت های قابل حل درخاک زیاد میگردد. معمولآ برای کشت گندم زمین (2-3) بار قلبه گردد. ماله و هموار کردن زمین در شکستن کلوخ ها و نگهداری رطوبت زمین رول مهم دارد.

     تخم نباید در زمین خیلی مرطوب و یا خیلی خشک کشت گردد زیرا زمین که رطوبت زیاد دارد و یا زیاد خشک است در هر دو صورت مانع نفوذ هوا میگردد.در نتیجه تخم در زمین نموی خوب نکرده،درصورت خشکی زمین تشکیل کلوخ کرده بالای جوانه زدن تخم اثر منفی دارد،همچنان زمین باید هموار گردد و مزرعه از گیاهان هرزه پاک ساخته شود.برای جلوگیری از حمله حشرات بالای تخم و نبات در حال جوانه زدن پودر (BHC 10%) به نورم 25 Kg در هکتار استعمال گردد،این حشره کش فقط قبل از آخرین قلبه و ماله تطبیق گردد.همچنان می توان آنرا همرای کود کیمیاوی یکجا استعمال کرد.

وقت مناسب کشت: در مناطق سرد سیر مانند کابل،غزنی،وردک،بامیان،کاپیسا و قت مناسب کشت 15 میزان الی 15 عقرب میباشد.ولی درمناطق گرم سیر مانند هلمند،ننگرهار،کنر،فراه،لغمان،بغلان،کندهار،نیمروز،زابل،کندز،تخار،بلخ، سمنگان،جوزجان،فاریاب و یا بعضی مناطق پایین کشور وقت مناسب کشت از 15  میزان الی آخیر عقرب میباشد.کشت ناوقت آن بالای حاصلات تاثیر منفی میگذارد.گندم بهاری در برج دلو و حوت و در بعضی مناطق بلند در برج حوت و حمل صورت میگیرد.باید یاد آورشد که گندم بهاری هر قدر وقتر کشت گردد حاصلات آن بالا میرود.بنابرآن مطابق موقعیت جغرافیایی و وضع اقلیمی منطقه مانند سایر گندم ها بر اساس زود رس ویا دیر رس ورایتی گندم عیار گردد.

منبع تخم :تخمها باید از منبع طرف اعتماد که از سوی موسسه تصدیق تخمهای بذری تایید شده است بدست آورده شود.

انتخاب تخم بذری : تخم های بذری باید خاصیت های ذیل را داشته باشد.

·        پرحاصل بودن تخم

·        قابلیت جوانه زدن

·        قابلیت پنجه زدن

·        مقاومت در مقابل سردی

·        زود رسی

·        مقاومت در مقابل گرمی

·        مقاومت در مقابل امراض و آفات

·        خالص بودن تخم

·        مقاومت در مقابل ریختن دانه

·        بلند بودن کیفیت نان پزی

·        مقاومت در مقابل چپه شدن

روش بذر: طریق کشت گندم در افغانستان عمده تاً به طریقۀ پاشکی صورت می گیرد.دراین طریقه ابتدا زمین آبیاری می گردد بعد از آن که زمین وتر شد تخم را توسط دست پاش داده و ماله میگردد.دراین طریقه باید توجه صورت گیرد تا تخم به عمق 3-5 سانتی زیر خاک گردد.قلبه عمیق هنگام کشت باعث می شود تا تخم به عمق بیشتر قرار گرفته و در نتیجه پوسیده می شود دراین حالت تخم برای جوانه زدن خود از خاک رطوبت را گرفته نمی تواند تا جوانه بزند.

      بذر در قطار یا خط ها بوسیله تخم پاش یا Seed drill صورت می گیرد،همچنان بذر درجویه ها بوسیله تخم پاشها ی که در عقب ماشین قلبه موقعیت دارد انجام شده می تواند عمق بذر 5 سانتی در نظر گرفته شود،قبل از انجام تخم پاشی باید ماشین آلات کاملاً پاک کاری گردد.بذر یک ورایتی باید تکمیل گردد و به تعقیب آن ورایتی دیگر بذر گردد تا از مخلوط شدن تخم ها جلوگیری به عمل آید. بعد از بذر هر ورایتی تخم پاش باید پاک گردد،اگرتخم چندین ورایتی کشت میگردد باید تخم ها بصورت جدا گانه نگهداری شود.قبل از بذر لیبل های موجود در خریطه های تخم دقیقاً دیده شود.

مقدار تخم ریز : تخم ریز گندم نظر به نوع گندم  و مناطق مختلفه فرق می کند.اگر مقدار تخم ریز از اندازه زیاد تر شود تعداد بته ها در فی واحد زمین زیاد شده و باعث زیاد تبخیر رطوبت زمین میگردد.مقدارتخم ریز85-100Kg/he سفارش می گردد.تخم باید قبل از بذربا قارچ کش ها ی سیستمیک معامله شود، مانند قارچ کشهای ذیل:

·        Vitavex 2g/kg

·        Bavistan 3g/kg

·        Thiram 3g/kg

فاصله : فاصله بین دو ردیف 20-22.5 cm در نظر گرفته شود تا حذف بوته های سایر ورایتی ها و نباتات غیر مشابه Off-type)) و نیز باز رسی مزرعه به آسانی صورت گیرد.

استعمال کود حیوانی و کیمیاوی

     الف – کود حیوانی : دها قین قبل از کود کیمیاوی با استعمال کود حیوانی بلدیت داشتند و آنرا برای بلند بردن حاصلات شان استعمال مینمودند.کوود حیوانی که هر قدر پوسیده باشد بهتر است.کود حیوانی باید در مقابل روشنی مستقیم آفتاب وهم در مسیر آب باران و برف قرار نداشته باشد که در هردو صورت باعث ضایع شدن مواد مفیده آن میگردد.کود حیوانی برعلاوه اینکه عناصر ضروری رابرای نبات تهیه میکند،یک تعداد موادیکه نمورا تحریک میکند نیز دارد و مواد عضوی را در زمین علاوه میکند که در نتیجه رنگ خاک سیاه شده و باعث سرعت نمو خصوصاً در بهار میگردد، ساختمان خاک را بهترساخته و هم ظرفیت نگهداشت آب در خاک را زیاد میسازد.درهنگام قلبه کردن ازتشکیل کلوخ های کلان جلو گیری نموده و زمینه خوب برای نشو نمو ریشه محیا میسازد و بالاخره زمینه فعالیت های مایکروارگانیزمها را در خاک مساعد میسارد.مقدار 4-5 تن کود حیوانی فی جریب سفارش میگردد.

ب- استعمال کود های کیمیاوی : کود های کیمیاوی  که در مزرعه گندم استعمال میشوند معمولاً زارعین افغانستان بنام کود های سفید و سیاه می شناسند.کود های سفید که در بازار های محلی قابل دسترس می باشد بنام های یوریا وامونیم سلفیت یاد می شود.کود های سیاه که درافغانستا ن قابل دسترس می باشند عبارت اند از سنگل سوپرفاسفیت،تیپل سوپرفاسفیت و دای امونیم فاسفیت.همچنان از کود های کیمیاوی مونوامونیم فاسفیت (MPK) و کود های (NPK) یا نایتروجن دار،فاسفورس دار و پوتاشیم داد نیز استفاده می شود.

·                 کود سفید (یوریا): اندازه استعمال کود سفید (یوریا) مربوط به حاصلخیزی زمین بوده طور مثال: اگر فصل گذشته رشقه یا شبدر کشت شده باشد به مقدارکم کود یوریا و اگر فصل گذ شته جواری یا پنبه زرع شده باشد مقدار زیاد یوریا ضروررت میباشد.اگر کود یوریا از حد زیاد استعمال گردد باعث چپه شدن گندم گردیده و مدت پخته شدن آن به تعویق می افتد،علاوتاً باعث تشکیل دانه های ضعیف شده و بته گندم را در مقابل بعضی امراض حساس میسازد و حاصل را پائین می آورد.

     استعمال کود های سفید باعث سرعت نموی برگها،ساقه ها و رنگ سبز نبات شده و درنهایت موجب افزایش حاصل  و بلند رفتن کیفیت آن می گردد. اگر کود سفید در مزرعه گندم که خاک آن خوب حاصل خیز نباشد،استعمال نشود نتبجه آن اینست که ساقه های نبات گندم باریک شده ورنگ آنها سبز کم رنگ می گردد،برگهای نبات گندم سبزمایل به زرد یا کاملاً زرد به نظر آمده و سر انجام دانه ها کوچک و چملک باقی میماند.برای اینکه نبات گندم از کود های سفید خوب استفاده کرده بتواند،باید در مورد مقدار و وقت استعمال کودها توجه صورت گیرد.ازجمله کودهای سفید عمده ترین آن یوریا می باشد.بطور عموم 50 kg یا یک بوجی یوریا در فی جریب مزرعه گندم سفارش میگردد.به صورت عموم 30% کود یوریا را در وقت کشت گندم (چون کود DAP 18% نایتروجن دارد) استعمال مینمایم و باقی مانده   70% کود به دو حصه تقسیم میشود یک حصه آن درمرحله بته زدن و حصه دوم آنرا در وقت خوشه کشیدن استعمال مینمایم.بعد از استعمال هر مرحله کود یوریا آبیاری ضروری مییاشد.

·                    کود سیاه (DAP): اندازه مناسب کود سیاه در فی جریب گندم 25 kg میباشد.اما اگر امکانات موجودباشد برای اندازه درست کود بهتر است که تجزیه خاک صورت گیرد و بعداً مقدارمناسب آن سفارش گردد.استعمال کود سیاه درمزرعه گندم سبب می شود تا بته گندم ریشه های قوی تولید نموده،نبات استحکام بیشتر یافته،گلها و دانه ها در نباتات بیشتر تشکیل شده و بالاخره باعث زود رسی حاصل می گردد.به همین خاطر کود دای امونیم فاسفیت باید قبل از کشت گندم در زمین استعمال شده و کود با خاک مخلوط شود.

وقت مناسب استعمال کود های کیمیاوی : تمام کود دای امونیم فاسفیت (سیاه) با نصف کود یوریا (سفید) در وقت کشت گندم استعمال میگردد.مقدار باقی مانده کود سفید به و دو حصه مساوی تقسیم میگردد که یک حصه آن در مرحله بته زدن و حصه دوم آن در وقت تشکیل خوشه استعمال میگردد.درزمین های ریکی ویا اینکه هوا منطقه بسیارگرم باشد کود نایتروجن دار درسه مرحله استعمال میشود که قسمت سوم بطورمساوی قبل از سر کشیدن یا (Booting stage) استعمال شده وبعد از استعمال هر مرحله کود یوریا آبیاری ضروری پنداشته می شود.

    آبیا ری: ضرورت گندم به آب نظربه شرایط خاک ،آب وهوای هرمنطقه فرق مینماید اما برای تشکیل حاصل بلند گند م نظر به شرایط مختلف باید مزرعه گندم شش مرحله قرارذیل آبیاری گردد.

·                    بیست روزبعدازکشت  بخاطرانکشاف ریشه ها و رسیدن رطوبت تخمهای سطحی.

·        درمرحله پنجه زدن

·        درمرحله قدکشیدن

·        درمرحله گل کردن

·        درمرحله شیره

·        درمرحله خمیره

اگرمقداررطوبت درمراحل حساس نموی کافی باشد،تاثیرمثبت بالای تولیدمحصول دارد.خصوصاً درمرحله پرکردن دانه رطوبات کافی باید موجودباشد زیرادرپرکردن دانه ها کمک زیاد میکند اگررطوبت کم باشد درحاصلات تا 10% تقلیل خواهد آمد.

                                       کنترول گیاهان هرزه

     کنترول به موقع گیاهان هرزه ضروری بوده و مزرعه را از گیاهان هرزه عاری میسازد.برای کنترول پهن برگان (2-4-D) به مقدار 0.5 kg)) ماده مؤثره در 750 لیتر آب حل و در یک هکتار زمین 25-30 روزبعد از کشت استعمال گردد.برای کنترول یولاف وحشی تطبیق قبل از بذر Pendamethalin یا Stomp به نورم 1kg)) در هکتار توصیه می شود،همچنان  Isproturnبه نورم 1kg)) در 750 لیتر حل و در یک هکتار استعمال می گردد.

طرق کنترول گیاهان هرزه :

1.     تخم هایکه کشت میگردد باید عاری از گیاهان هرزه باشد.

2.     زمین به وقفه های مختلفه قلبه گردد تا که تخم ها سبز شده گیاهان هرزه از بین برود.

3.     گیاهان هرزه که در امتداد جوی ها سبز میکند قبل از تولید تخم و انتشار آن به مزارع باید از بین برده شوند.

4.     تناوب زراعتی مراعات گردد بخاطر یکه یک تعداد گیاهان هرزه همراه یک نبات مشخص سبز میکنند ولی همرای نباتات دیگر سبز نمیکنند.

5.     استعمال مرکبات کیمیاوی : استعمال 2-4-D و مرکبات دیگر در وقت مناسب موثر و مفید میباشد که گیاهان هرزه را در وقت معین کنترول و باعث ازدیاد حاصلات میگردد.

2-4-D برای از بین بردن گیاهان هرزه پهن برگ استعمال میگردد و برای استعمال آن باید شرایط ذیل در نظر باشد.

·        در وقت استعمال 2-4-D  زمین باید مرطوب باشد.

·        هنگامی که شبنم بالای برگها باشد ادویه پاشی نگیردد.

·        نبات اصلی باید از 3-5 برگه باشد.

·        در وقت گل  وخوشه کشیدن دوا پاشی صورت باید صورت نگیرد.

·        گیاهان هرزه در حالت نمو فعال باشد.

·        درجه حرارت هوا باید بین 10-30 درجه سانتی گرید باشد.

·        ادویه باید خوب در آب حل گردد.

امراض و حشرات عمده گندم

     امراض عمده گندم عبارت  اند از خاکسترک،سیاه قاق،سرخی و آفات عمده گندم عبارت از مور لشکری،ملخ،کفشک،شپشک، وغیره میباشد.هنگام دیدن امراض و آفات بهتر است که با ما مور ترویج و حفاظه نباتات منطقه مربوطه در تماس شده و مطابق هدایت آن عمل گردد.

کنترول آفات و امراض : برای کنترول موریانه پودر BHC 10%)) به نورم 25kg فی هکتار هنگام قلبه آخری استعمال می گردد،جهت کنترول موریانه در نباتات که در مزرعه سبز و عرض اندام کرده اند مایع ایملشن شونده ای 20 فیصده Chloropyriphos به نورم 2-3 لیتر در هکتار همرای آب آبیاری استعمال گردد.برای کنترول حشرات ساقه خوار Lindan یا Carbofuran به نورم 25kg درهکتار دو هفته بعد از جوانه زدن تطبیق گردد یا اینکه مزرعه توسط Endosulphan ( 35% EC) به نورم 1.5 لیتر فی هکتار در هفته های سوم،پنجم و هفتم جوانه زدن دوا پاشی می گردد.برای کنترول مرض سیاه قاق عریان Loose smut) ) تخم بذری با ویتا واکس معامله شود برای کنترول مرض سرخی نبات گندم نبات را به Zinc manganese carbamat به نورم 2kg در هکتار دوا پاشی نماید ویا پودر مرطوب شونده ای Zineb( 75% WP) به نورم 2.5kg در هکتار ویا پودر مرطوب شونده Ziram( 27% L) به نورم 2-2.5 لیتر فیی هکتار به وقفه های 10-15 روز نظر به ضروت دوا پاشی گردد.

کنترول مختلط یا کنترول همه جانبه آفات : استفاده از کنترول همه جانبه آفات در ایران صورت گرفته است که به اساس معلومات جامع بیولوژیکی خواص عملی نمودن حشره و دشمنان حشره، عملیات زراعتی،مقاومت نبات میزبان علیه حشره مضره و بعضی از قارچ های که حشره کفشک را تحت حمله خود قرار میدهد واستفاده از حشره کش های مروج برای جلوگیری از خساره حشرات استفاده نمود.با استفاده ازاین طریق علما متوقع اند که میتوان ساحات تحت خساره حشره مذکور را بصورت مؤثر مبارزه نمود و استفاده از ادویه های که به محیط زیست مضراند جلوگیری خواهد شد که شاید حشرات مذکور با آن مقاومت هم پیدانماید.

      کنترول گیاهان هرزه که پنا گاه زمستانی نزدیک مزرعه است باید سوختانده شود تا آنها نتوانند میزبان خود را مورد حمله قرار بدهند.این یک طریقه مؤثر است.

       استفاده از جالها که تعداد زیاد حشره ها جمع آوری شده و از بین برده شوند هم طریقه مؤثر میباشد.همچنان با استفاده از دای تیوین، دو ملی در یک لیتر آب حل و ادویه پاشی صورت بگیرد.

روگینگ برای تولید تخم بذری (Roguing)

      دو تا سه روگینگ ضروری است تا مزرعه تولید تخم بذری منحیث یک مزرعه واجد شرایط از سوی موسسه تصدیق تخمها شناخته شود.

  روگینگ اول: روگینگ اولی فقط قبل از مرحله گل دهی ویا در جریان گلدهی عملی می گردد،بهتر است که این روگینگ به وقت و زمان معین صورت گیرد تا بته ها یا نباتات نامشابه Off-Type)) حذف گردند.هرگاه در این مرحله غفلت صورت گیرد امکان دارد نباتات تخمی با گرده نباتات Off-Type)) القاح شده و خلوص جینیتکی از بین برود.

     طریقه بهتر ازبین بردن نباتات مصاب شده با سیاه قاق عریان این است که خوشه های مرضی و نباتات مریض به داخل خریطه انداخته شده و بعداً از ریشه کشیده شوند،استعمال خریطه از انتشار مرض و اسپورهای قارچ جلوگیری می نماید. لازم است ازبین بردن بته های مصاب خیلی زود و به مجرد مشاهده علایم مرض روی خوشه ها عملی گردد.ازبین بردن نباتات مصاب خیلی دقیق و دوام دار صورت گیرد تا تخم سالم وعاری از مرض بدست آید،بته های مصاب بعد از جمع آوری دفن ویا سوختانده شوند.

    روگینگ دوم: روگینگ دومی بعد از اینکه تولید گل در گندم تکمیل شد عملی میگردد،هرگاه در این مرحله چیزهای کمی برای حذف کردن موجود بود یعنی تعداد محدود از نباتات غیر مشابه و نباتات مریض در مزرعه مشاهده و مزرعه از وجود شان پاک کاری شد این روگینگ دومی کافی خواهد بود،فراموش نشود که اگر دراین مرحله نباتات قد بلند دیده شد باید حذف شوند زیرا آنها دیر رس بوده و تفاوت در پختکی تخم به وقوع می پیوندد و همسانی Uniformity)) را در میان تخم ها ازبین می برد همچنان تفاوت در خوشه نبات دقیقاً برسی گردد.دو روگینگ اول الذکر مهم بوده زیرا درمراحل بعدی نبات رشد خود را تکمیل کرده و روگینگ باعث چپه شدن نبات خواهد شد.

     روگینگ سوم : روگینگ سوم زمانی عملی می گردد که رنگ خوشه تغییر کرده و شروع به پخته شدن نماید،در این مرحله ورایتی های گندم از لحاظ رنگ خوشه و رنگ سوغه قابل تشخیص اند.هرگاه بته های در مزرعه گندم این تفاوت را نظر به نبات اصلی دارا بود به حذف آن اقدام شود،همچنان گیاهان هرزه مانند پیچک صحرایی و نیز بته های سایر نباتات مانند جو و یولاف در این مرحله (قبل از برداشت محصول) حذف گردند.

      نکات که باید در نظر دراشت:

·        اگر ساحات بزرگ در نظراست  روگینگ شود لازم است یک تیم پنج نفری  را همراه با یک سرتیم به این کار گماشت تا طور سستیماتیک مزرعه را بررسی کرده و تمام نباتات غیر مشابه،مریض و دارای تفاوت مورفولوژیکی نسبت به اصل محصول را شناسایی و حذف کنند،سرتیم از عقب تیم حرکت کرده تا ساحات را دوباره چیک نماید.

·        هر عضوی این تیم یک خریطه را نیز جهت جمع آوری نباتات غیرمشابه ومریض با خود حمل می کند تا نبات قطع شده روی زمین در مزرعه انداخته نشود و به این ترتیب از آلوده شدن ساحه جلوگیری می شود.

·        تمام نباتات غیر مشابه ازریشه کنده شده و یا اینکه توسط داس یا تیغ قطع میگردند.

·        تمام خصوصیات نباتات و یا ورایتی های که در آن عمل روگینگ انجام می شود باید برای اعضای تیم مخصوصاً برای سرتیم معلوم باشد.

جمع آوری محصول و خرمن کوبی

       هنگامیکه ساقه و خوشه گندم زرد و حرکت عناصر توقف نمود گندم پخته است.همچنان طوری فزیکی نیز می توان پخته شدن گندم را امتحان نمود هنگامیکه خوشه به آسانی قطع و دانه های آن آزادانه بیرون گردد گندم پخته و رسیده است.

      نبات بعد از پخته شدن جمع آوری شود تا از ریختن دانه و ضایع شدن محصول جلوگیری به عمل آید ،به تعویق انداختن جمع آوری محصول در شرایط بارانی و طوفانی ممکن است باعث جوانه زدن تخم در خود خوشه گردیده و موجب می شود تا تخم دیگر به عنوان تخم بذری استفاده شده نتواند،ممکن است محصول را بوسیله داس درو نموده و بعداً خرمن کوبی بوسیله تهریشر صورت می گیرد.احتیاط باید صورت گیرد تا در اثنای جمع آوری محصول تخم ورایتی های مختلف گندم با هم مخلوط نشود. ماشین تهریشر و فرش که روی آن خرمن کوبی صورت می گیرد باید کاملاً پاک گردد،همچنان جمع آوری محصول می تواند توسط کمباین ها ی غله درو صورت گیرد.هدایات ذیل باید جهت جمع آوری محصول در نظر گرفته شود.

·        جمع آوری زمان صورت گیرد که رطوبت تخم به 16% تقلیل یافته باشد.

·        جمع آوری محصول در اواخر صبح زما نی که شبنم می خشکد صورت گیرد.

·        برای هر ورایتی کمباین خاص اختصاص داده شود و نام ورایتی باید نوشته شود.

·        بعد از تکمیل درو نمودن یک ورایتی ماشین پاک کاری شده و کار درو ورایتی دومی ویا بعدی آغاز گردد.

·        با عیار نمودن درست ماشین کمباین از شکستن تخم ها باید جلوگیری به عمل آید.

·        فیصدی مواد داخلی و بقایای نباتی باید به حداقل رسانیده شود.

                                     

خشک کردن، پاک کاری و خریطه کردن

در مناطق خشک  و حاره گندم دراثنای جمع آوری دارای 9-10% رطوبت بوده و به خشک کردن زیاد ضرورت ندارد.درمناطق مرطوب باید گندم هایکه رطوبت شان بشتر از 10% است توسط شعاع آفتاب خشک گردند، برای حفظ کیفیت عالی  باید تخم ها پاک کاری گردد و بعداً با قارچ کش مناسب معامله شود و درخریطه یا بارجامه مناسب جابجا و بسته بندی گردد.تخم های پاک خریطه شده در گدام یا ذخیره گاه خشک،عاری ازحشرات و جونده گان ذخیره شود.

حاصل

بطور اوسط 30-49 کوینتال( یک کوینتال معادل صد کیلوگرام است) فی هکتار

نمای ازگیاهان هرزه مزارع گندم

            نمای از پیچک  صحرایی                                        نمای ازیولاف وحشی

             نمای از زرد پیچک                                            نمای از چسپک    

                                    نمای از جو وحشی                                         نمای خار کانادای  

تصاویرعلایم امراض و آفات عمده گندم

     

                                                    مرض سرخی گندم

 

                   مرض سیاه قاق گندم                                        مرض سفیدک گندم

               شپشک گندم                                                        ملخ

 

              کفشک گندم                                                           کرم قطع کننده گندم

پایان بحث:

          طوریکه گفته شد گندم یکی از جمله نباتات مهم زراعتی وارتزاقی بوده وغذای عمده اکثریت نفوس جهان مخصوصاً مردم کشورما را تشکیل میدهد. وسالانه تعداد زیادی از مردم ما به کشت گندم مصروف بوده واقتصاد یکتعداد زیادی دهاقین کشورما متکی به تولیدات گندم میباشد. اما از آنجایکه درکشورما کشت آن بصورت بسیار ابتدائی وعنعنوی صورت میگیرد سالانه یک مقدار قابل ملاحظه محصولات گندم للمی در نتیجه آفات وخشک سالی از بین رفته وضرر سنگین به اقتصاد دهاقین کشورما وارد می شد. گندم للمی که مراحل مختلف زنده گی خویش را توسط آب باران سپری مینماید درصورت کمبود باران خساره هنگفتی بالای گندم للمی وارد آورده ودر نتیجه حاصل گندم را پائین می آورد، چنانچه در بعضی سالها خشک سالی بصورت پی درپی باعث کمبود گندم درکشورگردیده که دهاقین مشکلات فراوان رامتحمل شدند. اگرگندم های محلی افغانستان رامد نظربگیریم اکثراین خصوصیات دران موجود است، که تاحال بصورت علمی کشف نگردیده است. همین طور دراکثر نباتات محلی افغانستان، ازخصوصیات عالی جنیتکی نباتات محلی ما نسبت بعضی معاذیردراصلاح کمیت وکیفیت نباتات استفاده درست صورت نگرفته است وهنوزبه شکل ابتدائی آن بذروبهره برداری میشود. بااستفاده ازخصوصیات عالی نباتات محلی کشوردرپروگرام های اصلاح نباتات بصورت علمی وعملی بادرنظرداشت شرایط مساعد ومتداوم امید میرود نباتات اصلاح شده بدست آید، که آرزوی مردم مارا ازنقطه نظربلند بردن قوه حاصل دهی درفی واحد زمین وغیره درآینده برآورده سازد.

ازاینکه این منابع ثروت ملی ما محسوب می شود، بناءً سعی بعمل آید تا این منابع تحفظ وازضیاع آن جلو گیری بعمل آید.

گندم درکشورما ازنقطه نظر ساحه تحت بذر، تولید ومصرف مواد غذائی دردرجه اول قرار دارد. بناً تولید تخمهای اصلاح شده این نبات در ازدیاد حاصل فی واحد ساحه کمک نموده و گام موثری در راه ارتقاء سویه زندگی دهاقین پنداشته می شود.افزون برآن تولید این تخم ها بالای مارکیت نیزتاثیرات مثبت داشته و باعث میگردد تا از تولید تخمهای بذری از سایر کشورها بی نیاز گردیم.

     سفارشات:

1- تخمهاي هايبرد واصلاح شده اي که از هرلحاظ داراي کيفيت بذري بلند وحاصل دهي خوب باشد ، بعد از تکثیر باید بد سترس دهاقين قرار گيرد.

2- اکثر دهاقين از تخمهاي محلي استفاده مينمايند که اين طريق استفاده ازتخم اشتباه ميباشد و به دهاقين سفارش ميشود تا اين قسم تخمهارا تحت بذر قرار ندهند ، بخاطريکه تخمهاي محلي اکثراً مملو از تخمهاي گیاهان هرزه وهم چنين مصاب به مرض بوده وازين رو دهاقين نميتواند به محصول قابل ملاحظه دست رسي يابد.

3- تخم که جهت بذر انتخاب ميشود بايد خالص (عاري از تخم سایرورایتی ها و گیاهان هرزه)باشد. ونيزتخم که براي بذرنمودن انتخاب ميشود بايد کاملاً رسيده باشد يعني چملک وپوسيده نباشد.

4- جائيکه تخم بذری نگهداري ميشود ، بايد نزديک مزارع باشد چراکه در وقت انتقال از لحاظ مصرف اقتصادي تمام ميشود وهم ذخيره خانه هائيکه تخم در آن نگهداري ميشود ، داراي شرايط  مناسب آب وهوا باشد(رطوبت ،سردي وحرارت بلند)هر کدام به نوبه خود تخم را متضرر ميسازد.

5- تخم که جهت بذر نمودن استفاده ميشود بايد داراي جنين فعال باشد.

6- تخم بذري که به دهاقين تکثير ميشود ، تصديق شده وداراي سرتفکيت باشد درغير آن از هر منبع و از هر شخص که تخم گرفته شده باشد مدار اعتبار نيست .

7- در وقت بذر نمودن تخم ، شرايط محيطي (آب وهوا) ورطوبت زمين درنظر گرفته شود ، بخاطريکه تخم هر نوع از انواع نباتات به شرايط خاصی محيطي ورطوبت نياز دارد.

8- مارکيت تخم بذري که عبارت از پروسه انتقال تخم ازتوليد کننده به مستهلک ودهاقين ميباشد، درهر نقطه ويا در جاهايي که لازم است ايجاد وتحت کنترول قرار گيرد.

9- لابراتوارهاي مجهز که نشان دهنده قدرت جوانه زدن ونموي تخم وهم چنان خاصيت تخم باشد از آنها استفاده گردد.

10- ورايتي هاي اصلاح شده را بايد برای 2-3 سال آینده طورخالص نگهداری کشت نماید.

مــــــــــأخــــــــــــــذ

1-    حیدری، میرامان الدین. سال 1388.  تولید تخم بذری. مرکزتجارب زراعتی افغان. ص253-254.

2-    قربان، نورمحمد ،عطاالله سیادت،علی کاشانی. سال 1376. زراعت غلات. انتشارات دانشگاه مشهد چمران هوازی.ص184-185.

3-    وطن ،همایون. سال 1388.طریقه بهتر تولید تخم بذری. وزارت زراعت افغانستان.ص 1-8.

4-    پوپل، نوراحمد. سال 1389. آفات و امراض عمده گندم و کنترول آنها. کوپونهای زراعتی برای رشد محصولات زراعتی افغانستان.ص 25-26.

5-    آژیر ،گل محمد. سال 1389. جمع آوری حاصلات،خرمن کوبی،ذخیره و مارکیتنگ گندم.کوپونهای زراعتی برای رشد محصولات زراعتی افغانستان. ص 4-6.

6-    نوری، محمد صفر. سال1390. لکچرنوت اساسات تولید تخمهای بذری.دانشگاه تخار.ص12-17.